ვეფხისტყაოსანი/ფრიდონისაგან ნესტან-დარეჯანის ამბის მბობა

შველა ტარიელისაგან ფრიდონისა ვეფხისტყაოსანი
ავტორი: შოთა რუსთაველი
ამბავი ავთანდილისა არაბეთს შექცევისა



ფრიდონისაგან ნესტან-დარეჯანის ამბის მბობა

622 დღესა ერთსა მე და ფრიდონ ნადირობას გამოვედით,
  ზღვასა ზედა წაწურვილსა ქედსა რასმე გარდავედით;
  ფრიდონ მითხრა: „გითხრობ რასმე“, - ვთამაშობდით, ცხენსა ვსხედით,
„ერთი რამე საკვირველი მე ვნახეო ამა ქედით“.
 
623 „მე ვჰკითხევდი, ფრიდონ მეტყვის მართ ამბავსა ესოდენსა:
  „დღე ერთ მწადდა ნადირობა, შევჯე ამა ჩემსა ცხენსა,
  - ზღვათა შიგან იხვსა ჰგვანდა, ხმელთა ზედა შავარდენსა -
აქა ვდეგ და თვალს ვუგებდი ქორსა, იქით განაფრენსა.
 
624 „ზოგჯერ ზღვისკე მივიხედნი, წავსდგომოდი ამა გორსა;
  ზღვასა შიგან ცოტა რამე დავინახე, თუცა შორსა.
  ეგრე ფიცხლად სიარული არას ძალ-უც მისსა სწორსა,
ვერად ვიცან, გავეკვირვე გონებასა ამად ორსა.
 
625 „ვთქვი: რა არის, რას ვამსგავსო, მფრინველია, ანუ მხეცი?
  ნავი იყო, გარ ეფერა სამოსელი მრავალ-კეცი;
  წინა კაცნი მოზიდვიდეს; თვალი ამად დავაცეცი,
მთვარე უჯდა კიდობანსა, ცა მეშვიდე მასცა ვეცი.
 
626 „ამოძვრნეს ორნი მონანი, შავნი მართ ვითა ფისანი.
  ქალი გარდმოსვეს, სისხონი ვნახენ მისისა თმისანი.
  მას რომე ელვა ჰკრთებოდა, ფერნიმცა ჰგვანდეს რისანი!
მან განანათლა სამყარო, გაცუდდეს შუქნი მზისანი!
 
627 „სიხარულმან ამაჩქარა, ამათრთოლა, დაცამლეწა,
  იგი ვარდი შემიყვარდა, რომე თოვლსა არ ეხეწა;
  დავაპირე შეტევება, ვთქვი, წავიდე მათკე მე, წა,
ჩემსა შავსა სულიერი რამცა ვითა გარდეხვეწა!
 
628 და „ცხენი გავქუსლე, იქმოდის შამბი ხმასა და ხრიალსა,
  ვეღარ მივუსწარ, გამესწრნეს, რაზომცა ვსცემდი წრტიალსა.
  ზღვის პირსა მივე, შევხედენ, ჩნდა ოდენ მზისა ტიალსა,
  გაშორვებოდეს, წამსლვოდეს, ამისთვის დავეწვი ალსა“.
 
629 „ესე მესმა ფრიდონისგან, მომემატა ცეცხლთა სიცხე,
  ცხენისაგან გარდავიჭერ, თავი სრულად გავიკიცხე,
  ჩემთა ღაწვთა დანადენი მე ჩემივე სისხლი ვიცხე.
ვუთხარ: „მომკალ, უჩემოსა ენახამცა ვისცა ისც ხე!“
 
630 ესე ჩემგან გაუკვირდა ფრიდონს, მეტად ეუცხოვა,
  მაგრა მეტად შევებრალე, ტირილითა მესათნოვა;
  ვითა შვილი დამადუმა, მემუდარა, შემეპოვა,
თვალთა, ვითა მარგალიტი ცრემლი ცხელი გარდმოთოვა.“
 
631 ვაგლახ მეო, რა გიამბე ფათერაკად, მცდარმან, შმაგად!“
  მოვახსენე: „ნურა გაგვა, ნუ ინავღლი მაგას მაგად!
  იგი მთვარე ჩემი იყო, მით მედების ცეცხლი მდაგად;
აწ გიამბობ, რათგან თავი გინდა ჩემად ამხანაგად“
 
632 „ფრიდონს ვუთხარ ყველაკაი ჩემი, თავსა გარდასრული;
  მან მითხრა, თუ: „რას ვიტყოდი მოცთომილი, გაბასრული!
  შენ მაღალი ინდოთ მეფე ჩემსა რადმე ხარ მოსრული,
სახელმწიფო საჯდომი და ტახტი გმართებს, სრაცა სრული“.
 
633 „კვლავაცა მითხრა: „ვისცა ღმერთი საროს მორჩსა ტანად უხებს,
  მას ლახვრსა მოაშორვებს, თუცა პრველ გულსა უხებს,
  იგი მოგვცემს წყალობასა მისსა, ზეცით მოგვიქუხებს,
ჭირსა ლხიად შეგვიცვალებს, არა ოდებს შეგვაწუხებს“.
 
634 „წამოვედით ნატირებნი, სრას დავსხედით თავის -წინა;
  ფრიდონს ვუთხარ: „ჩემი შემწე შენგან კიდევ არვინ-ა,
  ვითა ღმერთმან შენი მსგავსი სოფლად არა მოავლინა,
მაშა რათგან შეგემეცენ, ამის მეტი რად რა მინა?
 
635 „არ ავი გესვა მოყვარე, ჟამი თუ მომხვდეს ჟამისად,
  ენა, გონება მახმარე გამოსარჩევლად ამისად:
  რა მოვაგვარო, რა მიჯობს სალხენად ჩემად და მისად?
თუ ვერას ვარგებ, ვიქმნები ვერ-დამყოფელი წამისად“.
 
636 „მან მითხრა: „ბედი ღმრთისაგან მიჯობს ღა ამას რომელი:
  მოსულხარ ჩემად წყალობად მეფე ინდოეთს მჯდომელი;
  მემცა რად ვიყავ ამისთვის მადლისა რასმე მნდომელი,
ერთი ვარ მონა მონებად, წინაშე თქვენსა მდგომელი.
 
637 „ესე ქალაქი გზა არის ნავთა, ყოველგნით მავალთა,
  შემომკრებელი ამბავთა უცხოთა რათმე მრავალთა;
  აქა მოგვესმის ამბავი, შენ რომე დაუწვავ ალთა.
ნუთუ ქმნას ღმერთმან გარდახდა მაგ შენთა ჭირთა და ვალთა!“
 
638 „ჩვენ გავგზავნნეთ მენავენი, რომელთაცა კვლა უვლია,
  მოგვინახონ იგი მთვარე, ვისთვის ჭირი არ გვაკლია;
  მუნამდისცა მოიჭირვე, –გონებამან არ დაგლია.
ყოლა ჭირი არ ეგების, თუმცა ლხინმან არ დასძლია“.
 
639 „კაცნი იხმნა მასვე წამსა, - ესე საქმე დავიურვეთ,
  უბრძანა თუ: „ნავებითა წადით, ზღვა-ზღვა მოიცურვეთ;
  მოგვინახეთ, საყვარელსა მისსა მისთვის მოასურვეთ,
თავთა ჭირი უათასეთ, რადმც უშვიდეთ, ანუ ურვეთ“.
 
640 „აჩინნა კაცნი, სადაცა სადგურნი ნავთა სჩენოდეს;
  უბრძანა : „ძებნეთ ყოველგან, რაცა ვის მისი გსმენდეს“.
  მოლოდნა მიჩნდა სალხინოდ, პატიჟნი მორემლხენოდეს,
უმისოდ ლხინი მინახავს, ამა დღისათვის მრცხვენოდეს!
 
641 „ფრიდონ საჯდომნი დამიდგნა ადგილსა საპატრონოსა,
  მითხრა, თუ: „მცდარვარ აქამდის, ვერ მივჰხვდი გასაგონსა:
  ხარ დიდი მეფე ინდოთა, რა ვით ვინ მოგაწონოსა!
ვინ არის კაცი, რომელმან თავი არ დაგამონოსა?!“
 
642 „რას ვაგრძელებდე! მოვიდეს ყოვლგნით ამბისა მცნობელნი,
  ცუდნი და ცუდთა ადგილთა თავისა დამაშობელნი;
  ვერა ვერ ეცნა, ვერ იყვნეს ვერას ამბისა მბობელნი,
მე უფრო მდინდეს თვალთაგან კვლა ცრემლი შეუშრობელნი.
 
643 „მე ფრიდონს ვუთხარ: „ესე დღე ვითა მესაზაროების,
  ამისად მოწმად ღმერთი მყავს, სათქმელად მეუცხოების;
  უშენოდ მყოფსა ღამე და დღეცა მესაღამოების,
დახსნილ ვარ ლხინსა ყოველსა, მით გული ჭირსა მოების.
 
644 „მაშა მე მისსა ამბავსა რათგან აღარას მოველი,
  ვეღარ ვიქმნები, გამიშვი, ვარ ფარმანისა მთხოველი!“
  ფრიდონს რა ესმა, ატირდა, სისხლითა მოერწყო ველი,
მითხრა, თუ: „ძმაო დღესითგან ცუდ ჩემი ლხინი ყოველი!“
 
645 „თუცა დია მოიჭირვეს, ვერცა ე„“გრე დამიჭირეს;
  მისთა სპათა მუხლ-მოყრილთა თავი მათი ჩემ-კერძ ირეს,
  მეხვეოდეს, მაკოცებდეს, ატირდეს და ამატირეს:
„ნუ წახვალო, დაგემონნეთ, სიცოცხლეა ჩვენი ვირ ეს!“
 
646 „ეგრე ვუთხარ: „თქვენი გაყრა მეცა დია მეძნელების,
  მაგრა ლხინი უმისოსა ჩემგან ძნელად გაიძლების;
  ჩემსა ტყვესა ვერ გავსწირავ, თქვენცა დია გებრალების,
ნუვინ მიშლით, არ დავდგები, არცა ვისგან დამეშლების“.
 
647 „მერმე ფრიდონ მოიყვანა, მიძღვნა ესე ჩემი ცხენი,
  მითხრა: „ჰხედავ, პირი მზისა, თქვენ საროსა ეგეც ხენი,
  ვიცი, მეტი არა გინდა, ძღვენნი რადმცა გავკიცხენი,
თვით ამანვე მოგაწონოს სახედნობა, სიფიცხენი“.
 
648 „ფრიდონ გამომყვა, წავედით, ორთავე ცრემლნი ვღვარენით;
  მუნ ერთმანერთსა ვაკოცეთ, ზახილით გავიყარენით.
  სრულად ლაშქარნი მტიროდეს გულითა მართლად, არ ენით.
გაზრდილ-გამზრდელთა გაყრასა ჩვენ თავნი დავადარენით.
 
649 „ფრიდონისით წამოსრულმან წავე ძებნად, კვლა ვიარე,
  რომე არა არ დამირჩა ხმელთა ზედა, ზღვათა გარე;
  მაგრა მისსა მნახავსაცა კაცსა ვერას შევეყარე;
გული სრულად გამიშმაგდა, თავი მხეცთა დავადარე.
 
650 „ვთქვი, თუ: „ჩემგან აღარა ხამს სიარული, ცუდი ცურვა,
  ნუთუ მხეცთა სიახლემან უკუმყაროს გულსა ურვა!“
  მონათა და ამა ასმათს სიტყვა ვუთხარ შვიდი, თუ რვა:
ვიცი, რომე დამირჯიხართ, დია გიართებს ჩემი მდურვა.
 
651 „აწ წადით და მე დამაგდეთ, ეტერენით თავთა თქვენთა,
  ნუღარ უჭვრეტთ ცრემლთა ცხელთა, თვალთა ჩემთათ მონადენთა“.
  რა ესენი მოისმენდეს საუბართა ესოდენთა,
მითხრეს: „ჰაი, რასა ჰბრძანებ, ნუ მოასმენ ყურთა ჩვენთა!
 
652 „უშენოსა ნუმცა ვნახავთ, ნუ პატრონსა, ნუ უფალსა,
  ნუთუ ღმერთმან არ გაგვყარნეს ცხენთა თქვენთა ნატერფალსა,
  თქვენ გიჭვრეტდეთ საჭვრეტელსა შვენიერსა, სატურფალსა“.
თურე ბედი მოაღაფლებს კაცსა ეგზომ არ ღაფალსა!“
 
653 „ვეღარ გავგზავნენ, სიტყვანი მესმნეს მონათა ჩემთანი,
  მაგრა დავყარენ არენი მე კაცრიელთა თემთანი;
  სახლად სამყოფნი მიმაჩნდეს თხათა და მათ ირემთანი.
გავიჭერ, სრულად დავტკებნენ ქვე მინდორნი და ზე მთანი.
 
654 „ესე ქვაბნი უკაცურნი ვპოვენ, დევთა შეეკაფნეს;
  შემოვები, ამოვწყვიდენ, ყოლა ვერას ვერ მეხაფნეს,
  მათ მონანი დამიხოცნეს, ჯაჭვნი ავად მოექაფნეს;
საწუთრომან დამაღრიჯა, ცქაფნი მისნი კვლა მეცქაფნეს.
 
655 „დევთა ყვირილი, ზახილი ზეცამდის აიწეოდა;
  მათისა ლახტის ცემითა ქვეყანა შეირყეოდა;
  მზე დააბნელეს მტვერითა, ალვის შტო შეირხეოდა,
ასი ერთ-კერძთა მომიხდეს, დავფრიწე, დაიხეოდა.
 
656 „აჰა, ძმაო, მაშინდლითგან აქა ვარ და აქა ვკვდები;
  ხელი მინდორს გავიჭრები, ზოგჯერ ვტირ და ზოგჯერ ვბნდები,
  ესე ქალი არ დამაგდებს, --არს მისთვისვე ცეცხლ-ნადები, -
ჩემად ღონედ სიკვდილისა მეტსა არას არ ვეცდები!
 
657 „რომე ვეფხი შვენიერი სახედ მისად დამისახავს,
  ამად მიყვარს ტყავი მისი, კაბად ჩემად მომინახავს;
  ესე ქალი შემიკერავს, ზოგჯერ სულთქვამს, ზოგჯერ ახავს,
რათგან თავი არ მომიკლავს, ხრმალი ცუდად მომიმახავს.
 
658 „მისსა ვერ იტყვის ქებასა ყოველი ბრძენთა ენები;
  მას დაკარგულსა ვიგონებ მე, სიცოცხლისა მთმენები;
  მას აქათ ვახლავ ნადირთა, თავსა მათებრვე მხსენები;
სხვად არას ვიაჯ ღმრთისაგან, ვარ სიკვდილისა მქენები“.
 
659 პირსა იცა, გაიხეთქა ღაწვი, ვარდი აიხეწა,
  ლალი ქარგად გარდაიქცა, ბროლი სრულად დაილეწა;
  ავთანდილსცა ცრემლი წასდის წამწამთაგან ერთ-სახე, წა,
მერე ქალმან დაადუმა, მუხლ-მოყრილი შეეხვეწა.
 
660 ტარიელ უთხრა ავთანდილს, ასმათის დადუმებულმან:
  „შენ ყველაკაი გაამე მე ვერას ვერ ამებულმან;
  გიამბე ჩემი ამბავი სიცოცხლე-გაარმებულმან,
აწ წადი, ნახე შენი მზე ნახვისა მოჟამებულმან“.
 
661 ავთანდილ უთხრა: “მე შენი გაყრა არ მომეთმინების;
  თუ გაგეყრები, თვალთაგან ცრემლიცა დამედინების.
  მართალსა გითხრობ, ამისა კადრება ნუ გეწყინების,
შენ ვისთვის ჰკვდები, მაგითა მას არა არ ელხინების.
 
662 „რა აქიმი დასნეულდეს, რაზომ გინდა საქებარი,
  მან სხვა უხმოს მკურნალი და მაჯაშისა შემტყვებარი;
  მან უამბოს, რაცა სჭირდეს სენი, ცეცხლთა მომდებარი,
სხვისა სხვამან უკეთ იცის სასარგებლო საუბარი.
 
663 „რაცა გითხრა, მომისმინე ბრძენი გეტყვი, არა ხელი;
  ასი გმართებს გაგონება, არ გეყოფის, არ, ერთხელი.
  კარგად ვერვს ვერ მოივლენს კაცი აგრე გულ-ფიცხელი.
აწ მე მინდა ნახვა მისი, ვისგან დამწვავს ცეცხლი ცხელი.
 
664 „იგი ვნახო, სიყვარული მისი ჩემთვის დავამტკიცო;
  მოვახსენო, რაცა მეცნას, მეტი საქმე არა მიცო;
  შენ გენუკვი, შემიჯერო, ღმერთი იღმრთო, ცაცა იცო,
ერთმანერთი არ გავწიროთ, მაფიცო და შემომფიცო.
 
665 „რომე აქათ არ წახვიდე, შენ თუ ამას შემეპირო,
  მეცა ფიცით შეგიჯერო, არასათვის არ გაგწირო,
  კვლა მოვიდე შენად ნახვად, შენთვის მოვკვდე, შენთვის ვირო,
ღმერთსა უნდეს, ვისთვის ჰკვდები, მისთვის ეგრე არ გატირო“.
 
666 მან მიუგო: “უცხოს უცხო ეგრე ვითა შეგიყვარდი?
  გასაყრელად გეძნელები, იადონსა ვითა ვარდი;
  რაგვარამცა დაგივიწყე, რაგვარამცა უკუ მქარდი!
ღმერთმან ქმნას და კვლაცა გნახო ალვა მორჩი, განაზარდი.
 
667 „პირი შენი ნახვად ჩემად თუ მობრუნდეს, ტანი იხოს,
  გული მინდორს არ გაიჭრას, არ იირმოს, არცა ითხოს,
  თუ გიტყუო, მოგაღორო, ღმერთმან რისხვით გამიკითხოს!
შენმან ჭვრეტა-სიახლემან მომაქარვოს სევდა, მითხოს!“
 
668 ამას ზედა შეიფიცნეს მოყვარენი გულ-სადაგნი,
  იაგუნდნი ქარვის-ფერნი, სიტყვა-ბრძენნი, ცნობა-შმაგნი;
  შეუყვარდა ერთმანერთი, სწვიდეს მიწყივ გულსა დაგნი,
მა ღამესა ერთგან იყვნეს შვენიერნი ამხანაგნი.
 
669 ავთანდილცა მასვე თანა ტიროდა და ცრემლი ღვარა;
  რა გათენდა, წამოვიდა, აკოცა და გაეყარა;
  ტარიელს თუ ვით ეწყინა, -რა ქნას,-ამას ვერ მიმხვდარა;
ავთანდილცა ჩატიროდა, შამბი შიგან ჩაიარა.
 
670 ავთანდილს ასმათ ჩამოჰყვა, ზენარით ეუბნებოდა;
  მუხლთა უყრიდა, ტიროდა, თითითა ეხვეწებოდა;
  ალრე მოსვლასა ჰყვედრებდა, მართ ვითა ია ჭნებოდა;
მან უთხრა: „დაო, უთქვენოდ სხვა რამცა მეგონებოდა!
 
671 „ადრე მოვალ, არ გაგწირავ, არას დავზამ შინა ხანსა,
  ოდენ სხვაგან არ წავიდეს, ნუ სად არებს იმა ტანსა;
  აქათ ორ თვე არ მოვიდე, ვიქმ საქმესა დაუგვანსა,
შეიგენით, მივცემივრ ჭირსა რასმე თანისთანსა“.